षिद्-गौरादिभ्यश् च

Thus by Sutra 3.1.145 (शिल्पिनि ष्वुन्) the affix ष्वुन् is added to a root, to form noun of agency, denoting an artist. The feminine of the words so formed, will take nish. As, नर्तकी 'an actress', खनकी 'a digger'; रजकी 'a dyer'. So also the words गौर & c; as गौरी, मत्सी । The following is the list of words belonging to Gauradi class.

1 गौर, 2 मत्स्य, 3 मनुष्य, 4 शृङ्ग, 5 पिङ्गल 6 हय, 7 गवय, 8 मुकय, 9 ॠष्य, 10 पुट, 11 तूण 12 द्रुण, 13 द्रोण; 14 हरिण, 15 कोकण, (काकण,) 16 पटर, 17 उकण, (आमल) 18 आमलक, 19 कुवल, 20 बिम्ब, 21 बदर, 22 फर्करक (कर्कर) 23 तर्कार, 24 शर्कार, 25 पुष्कर 26 शिखण्ड, 27 सलद 28 शष्कण्ड 29 सनन्द 30 सुषम, 31 सुषव 32 अलिन्द 33 गडुज, 34 पाण्डश 35 आढक, 36 आनन्द, 37 आश्वत्थ 38 सृपाट, 39 आखक (आपच्चिक), 40 शष्कुल, 41 सूर्य (सूर्म) 42 शूर्प, 43 सूच, 44 यूष (पूष) 45 यूथ, 46 सूप, 47 मेथ, 48 वल्लक, 49 घातक, 50 सल्लक, 51 मालक, 52 मालत, 53 साल्वक; 54 वेतस, 55 वृक्ष (वृस) 56 अतस, 57 उभय 58 भृङ्ग, 59 मह, 60 मठ, 61 छेद, 62 पेश, 63 मेद, 64 श्वन्, 65 तक्षन्, 66 अनडुही, 67 अनड्वाही, 68 । एषणः करणे । 69 देह, 70 देहल, 71 काकादन 72 गवादन, 73 तेजन, 74 रजन, 75 लवण, 76 औदाहमानि (औद्गाहमानि) 77 गौतम (गोतम) 78 पारक, 79 अयस्थूण (अथःस्थूण) 80 भौरिकि, 81 भौलिकि, 82 भौलिङ्गि 83 यान 84 मेध, 85 आलम्बि, 86 आलजि, 87 आलब्धि, 88 आलक्षि, 89 केवाल, 90 आपक. 91 आरट, 92 नट, 93 टोट, 94 नोट, 95 मूलाट, 96 शातन, 97 पोतन, 98 पातन, 99 पाठन (पानट) 100 आस्तरण, 101 अधिकरण, 102 अधिकार 103 अग्रहायणी (आग्रहायणी) 104 प्रत्यवरोहिणी 105 सेचन, 106 सुमङ्गलात्संज्ञायाम् । 107 अण्डर 108 सुन्दर, 109 मण्डल, 110 मन्थर, 111 मंगल 112 पट, 113 पिण्ड, 114 षण्ड, 115 ऊर्ध, 116 गुर्द, 117 शम, 118 सूद, 119 औड (आर्द) 120 हद (ह्द) 121 पाण्ड, 122 भाण्डल (भाण्ड) 123 लोहाण्ड, 124 कदर, 125 कन्दर, 126 करल, 127 तरुण, 128 तलुन, 129 कल्माष, 130 बृहत्, 131 महत्, 132 सोम, 133 सौधर्म । 134 रोहिणी नक्षत्रे । 135 रेवती नक्षत्रे । 136 विकल, 137 निष्कल 138 पुष्कल । 139 कटाच्छ्रोणिवचने । पिप्पल्यादयश्च । 140 पिप्पली, 141 हरितकी (हरीतकी) 142 कोशातकी, 143 शमी, 144 वरी, 145 शरी, 146 पृथिवी, 147 क्रोष्टु, 148 मातामह, 149 पितामह, 150 सुगेढ, 151 सुब, 152 सूर्य, 153 सकलूक, 154 आलिंगि, 155 पावन, 156 एत, 157 विटक, 158 भट्ट, 159 दहन, 160 कन्द, 181 कण ॥

N.B.- The word गौर though denoting color, is finally acute by virtue of this sutra; the word मत्स &c. being jati words having a penultimate य would not have taken nip 4.1.63 but for this sutra; श्वन् and तक्षन् would have taken डाप् 4.1.13, एषण is formed by ल्युट् and would have taken nip 4.1.15 इष्यतेऽनया = एषणी 'a balance, a probe'. गौतम would take nin also by 4.1.73. Similarly it may be shown why the several words have been included in this list. By the vartika मातरि षिच्च given under 4.2.36, the affix आमह in मातामह is treated as having an indicatory ष ॥ The word मातामह will take ङीष् because it is षित्; its inclusion in the list of Gauradi indicates that the rule of ङीष् application, because a word is षित्, is not universal (अनित्यः षिल् लक्षणो ङीष्) ॥ Therefore we have forms like दंष्ट्रा &c.,